معرفی کتاب بهاره بابایی پروژه ۲۱ | هنر برای نجات از واقعیت
کتاب بهاره بابایی پروژه ۲۱ اثری است که مخاطب را با تحولات تازه در سبک و نگاه این هنرمند آشنا میکند. متن کتاب با یک بحث نظری درباره کارکرد هنر آغاز میشود و سپس به تحلیل آثار بابایی میپردازد.
نویسنده معتقد است در تمام جدلهای «هنر برای چه؟» هرگز به این نکته توجه نشده که از زمانهای بسیار کهن، یکی از چراییهای هنر نجات جان انسان از شر واقعیت مرگبار بوده است. مصریهای باستان تا پیش از آنکه مجسمههای کوچک موسوم به «شبطی» را در کنار مردگان برگزیدهشان بگذارند، تمام خدم و حشم او را در مراسم تدفینش قربانی میکردند. ساخت این مجسمهها و جایگزینی آنها با انسان، لحظهای بود که بشر به قدرت «استعاره» پی برد.
استعاره به مثابه اعتراض
در کتاب بهاره بابایی پروژه ۲۱، هنر و استعاره ابزاری برای مقابله با خشونت واقعیت معرفی میشوند. همانطور که شاعری در قرن نوزدهم (اشاره به والت ویتمن) باور داشت با کتاب شعرش میتواند مردم را از جنگ داخلی نجات دهد، یا فیلسوفی (اشاره به نیچه) که گفت: «هنر دارایی ماست، مبادا حقیقت هلاکمان کند.»
این کتاب توضیح میدهد که تمام اسطورهها، افسانههای باستانی و استعارههای نوین شخصی، اعتراض نوع بشر به ابتذال سهمگین و گاه مرگبار واقعیت است. درک آثاری که از چنین زبانی بهره میبرند، غالباً دشوار است و نیاز به دیدن و خواندن و شنیدن چندباره دارد.
تغییر سبک در آثار اخیر بهاره بابایی
بخش دوم کتاب به بررسی فنی آثار اختصاص دارد. بهاره بابایی در مجموعه اخیرش، تکنیک شبهامپرسیونیستی پخته و جاافتاده در آثار گذشتهاش را با جسارت رها کرده تا به «سادگی محض» برسد.
با این حال، زبان استعاری او همان زبان پیشین است؛ با این تفاوت که حالا بدون درگیر شدن در ساختوسازهای تکنیکی، مستقیمتر و بیواسطهتر سراغ استعارههایش میرود.
عناصر بصری و نمادها
در تصاویر منتشر شده در کتاب بهاره بابایی پروژه ۲۱، مخاطب با فضایی پر از نشانهها روبهرو میشود:
- نهالهای نازک بیسر و گلهای کبود پرپر.
- خیمههای بیپناه در میان جنگ قرمزها و آبیها.
- افقهای خالی و درندهای سیاه در میان ساقههای بریده.
- زنی افتاده بر خاک و دختری صورتیپوش در طوفان نارنجیها.
- تصویر ماه کامل که گاه بالا و گاه پایین، گاه سفید و گاه سیاه، و گاه آویخته بر پردهای برای مرغابیهاست.
- این کتاب مستندی از تلاش هنرمند برای بیان وضعیت اضطراری جهان، از طریق زبانی ساده اما عمیقاً نمادین است.
