درباره کتاب امید مهدیزاده
کتاب امید مهدیزاده اثری تصویری و پژوهشی است که با طرح یک پرسش بنیادین آغاز میشود: «قبلاً این چیزها را بارها و بارها در کجا دیدهام؟» به نظر میرسد کل آثار گردآوری شده در این مجموعه در مواجهه با همین پرسش معنا مییابند.
امید مهدیزاده در این پروژه عکاسی به سراغ مکانهایی از شهر رفته که در گذشته در آنها قتلی انجام شده است. اما آنچه این مجموعه را از یک گزارش ساده پلیسی یا صفحه حوادث روزنامهها متمایز میکند، نگاه چندلایه هنرمند است. این تصاویر فراتر از ثبت یک مکان، دامنهای وسیع از تجربه شهری تا بحثهای فلسفی در باب مرگ، اعمال خشونت، مرزهای قانون و تاریخ اعمال قدرت را در بر میگیرند.
زیباییشناسیِ غیاب
رویکرد مهدیزاده در کتاب امید مهدیزاده، پرهیز از نمایش مستقیم خشونت است. او میتوانست به سراغ مقتول در صحنه جرم برود و تصاویری صریح از اعمال خشونت را نشان دهد، اما این کار را نکرده است. در عوض، او تصویری را در اختیار مخاطب میگذارد که «دو جایگاهی» است.
این تصاویر با وجود اینکه واقعیتی مجازی را به نمایش میگذارند، همزمان تهی از جوهر نیستند. واقعیت مجازیِ این آثار به عنوان واقعیت تجربه میشود، بدون اینکه نشانهای مستقیم از جوهرِ واقعیت (جسد یا لحظه قتل) به ما عرضه کند. مخاطب میداند که در این مکان قتلی رخ داده (پس واقعی است)، اما نمیداند چگونه (پس برای او نادیدنی است).
نقد سوژه در عکاسی مستند
آنچه در پایانِ این مواجهه رخ میدهد، فعال شدنِ ذهن مخاطب است. ما شروع میکنیم به تصور، ایجاد و بازتولید واقعیتی که همزمان هم هست و هم نیست. دستیابی به این ساحت از «فانتزی» است که زیباییشناسی را در آثار مهدیزاده شکل میدهد و آن را از زیباییشناسی معمولِ آثار ساده هنری جدا میکند.
این کتاب با اتکا به همین شکل از برخورد، سوژه مستهجن پستمدرنیته را در مواجهههای بیرمقش با امر فنتستیک (Fantastic) به نقد میکشد. در واقع هنرمند به جای تغذیه بصری مخاطب با تصاویر خشونتبار، او را در برابر مکانِ خالی و تخیلِ هولناکِ خود تنها میگذارد.
این کتاب مناسب چه کسانی است؟
کتاب امید مهدیزاده برای علاقهمندان به عکاسی مستند، جامعهشناسی شهری و فلسفه هنر اثری قابل تأمل است. کسانی که به دنبال درک رابطهی میان مکان، حافظه و رخدادهای تراژیک هستند، در این مجموعه با زاویهی دیدی متفاوت روبهرو خواهند شد.
